|
Een klok is een metalen, meestal bronzen bel, doorgaans in een toren hangend. De klok diende om de omwonende bevolking ergens op te attenderen of te waarschuwen, bijvoorbeeld een evenement of een alarm. Veel kerktorens bevatten een klok. Deze wordt gebruikt om de mensen op te roepen voor een kerkdienst. Ook wordt de klok gebruikt om de tijd aan te geven. Kerkklokken hangen altijd in een klokkenstoel.
Klokken zijn kostbare symbolen, en vele klokken zijn eeuwenoud. Vroeger werden ze gegoten door mensen die ook kanonnen goten en vijzels maakten. Het metaal is zeer duur, tijdens de Tweede Wereldoorlog vond in Nederland en België een grootse klokkenroof plaats; honderden klokken werden door de Duitsers opgeëist en omgesmolten, echter zijn ook enige historische klokken van voor de 18e eeuw gered. De oudste klokken van Nederland dateren uit de 12e eeuw. Sommige klokken zijn echte stadssymbolen zoals Klokke Roelandt in Gent of de Triomfklok in Brugge; zij worden alleen geluid bij koninklijke of kerkelijke hoogfeesten.
In Europa zijn verschillende manieren en technieken om een klok te luiden; naargelang de techniek verschilt ook het type klok. Bij nationale rouw mogen klokken alleen gedempt luiden, er wordt dan leer rond de klepel gebonden zodat de klank droeviger is, dit gebeurt onder andere bij de uitvaart van leden van het Koninklijk Huis. Voorts bestaan ook verschillende gelegenheden om klokken te luiden; In België worden bij de dood van de Koning alle doodsklokken in het verplicht geluid als eerbetoon aan de vorst.
De luidklok
Dit type klok klinkt door de hele klok om een as te laten draaien. Dit wordt tegenwoordig vaak met een motor gedaan maar kan ook met een touw, ofwel met de hand worden gedaan. Hiervoor bestaan verschillende mogelijkheden:
Vliegende klepel
De klok hangt aan een rechte as die boven de klok zit. Het gehele gewicht hangt aan de as. Veelal wordt deze techniek bij kleine klokken gebruikt, omdat bij deze manier van luiden de krachten op de toren enorm groot kunnen worden. In de protestantse Dom te Utrecht bevinden zich wel klokken van ruim 8 ton met een vliegende klepel. De klok draait tot de hoogte van de as en de klepel vliegt met volle macht tegen de slagrand aan de bovenkant. Deze manier van luiden wordt in België het vaakst toegepast.
Vallende klepel
De klok is ingewerkt in de as, de zogenaamde krukas; het gewicht wordt hierdoor verdeeld en de klok zorgt dus gedeeltelijk voor haar eigen tegengewicht. Hierdoor is haar tempo minder snel dan bijvoorbeeld bij de rechte-astechniek; de klok draait veel minder en de klepel valt tegen de slagrand aan de onderkant. Deze techniek wordt in Nederland het meest toegepast.
De Slagklok
Een klok kan ook stilhangen en door middel van een hamer worden geluid, deze techniek is eerder van toepassing op uurklokken, zoals de Big Ben in Londen, en bij beiaardklokken.
Het is niet ongewoon dat een klok tegelijk dient doet als luidklok (zwaaiende klok met klepel in het midden) en als beiaardklok (stilhangende klok met klepel opzij). De beiaardklepel zit dan aan de buitenkant, zodat hij niet in de weg zit als de klok in beweging komt.
Wereldberoemde klokken:
De Liberty Bell, in Philadelphia, Pennsylvania (Verenigde Staten);
De Tsarenklok in het Kremlin, de grootste klok ooit gegoten, 6,14 m hoog en 210 ton zwaar. De klok werd gegoten in 4 verschillende ovens maar de eerste poging mislukte , 3 van de 4 ovens ontploften. Kort na de 2de poging in 1737 zijn tijdens een brand scheuren ontstaan in de voorlopige stelling, de stelling brak en klok plofte naar beneden waardoor een stuk van 12 ton afbrak;
Big Ben (Londen, Verenigd Koninkrijk), 13 828 kg. In 1858 gegoten door Mears & Stainbank;
World Peace Bell in Newport, Kentucky, de grootste hangende klok ter wereld (33.385 kg);
St. Petersklok in de Dom van Keulen, de grootste hangende klok in Europa (24.000 kg);
Maria Gloriosa in de Dom van Erfurt, in 1497 door Geert van Wou uit Kampen gegoten. Deze "moeder aller klokken" weegt 11.370 kg en heeft een diameter van 2,58 m;
Pummerin in de Stephansdom in Wenen. Gegoten in 1711, vernietigd in 1945, opnieuw gegoten in 1951. 21.380 kg zwaar, inclusief de klepel van 813 kg. Diameter 3,14 m.
Klokke Roeland in Gent, in 1660 gegoten door Pieter en François Hemony als opvolger van een oudere klok. De klok barstte in 1914 en werd op een sokkel geplaatst, maar zij is in 2003 gerestaureerd en doet weer dienst in het carillon van het belfort.
- Het gelui van de Domtoren in Utrecht bestaat uit maar liefst dertien klokken, waarvan de grootste zes van de beroemde klokkengieter Geert van Wou stammen.
|
|
Parochie Heilige Familie
De kerk kreeg in 1949 drie nieuwe klokken die gegoten werden door Van Bergen uit Heiligerlee, bijgestaan door Jongerius uit Amersfoort. De klokken heten: Maria (950 kilo), Jozef (575 kilo) en Petrus Canisius (400 kilo). De tonen zijn: ais, gis en fis. Op 20 maart 1949 werden de klokken gewijd door deken P. Manders uit Valkenswaard.
Het enig overgebleven klokje uit 1887 hing tot begin 2007 bij de sacristiedeur. Het werd in 1886 gegoten door Petit en Fritsen. Deze klok, die oorspronkelijk eigendom was van de kerk en dienst deed als sacristieklok, werd in de jaren '60 aan de scouting geschonken. Eind jaren '80 of begin jaren '90 kwam de klok in bruikleen terug naar de kerk omdat de scouting er niet langer een geschikte plaats voor had. De klok ging opnieuw dienst doen als sacristieklok. In 2006 werd de nieuwe blokhut voltooid van de scouting, en daar was een plaatsje voorzien voor hun klok. Zodoende verhuisde ze opnieuw naar de scouting. Vanwege de historische waarde van de klok voor Aalst is wel overeengekomen dat, indien de scouting ooit zou verdwijnen uit Aalst-Waalre, de klok opnieuw eigendom wordt van de parochie en een plaatsje zal krijgen in de kerk.
De luidklok Petrus, die altijd in de inmiddels gesloten H. Christoffel Kerk hing, werd gegoten door de firma Koninklijke Klokkengieterij Eijsbouts te Asten en was een cadeau van de parochianen van de beide Aalster parochies. Daarnaast brachten de parochianen geld bij elkaar voor het kopen van echte stenen, met steun van enkele gulle gevens.
Deze klok is op 31 juli 2008 in de toren van de O.L.V. Presentatiekerk gehangen.
De onderstaande foto is genomen toen de klok nog in de H. Christoffelkerk hing.
|
